ગુજરાતી એ સાઈટ ગ્રીડનો અનુવાદ કેમ નથી

ભારતમાં બનતા બિઝનેસ સોફ્ટવેરનો એક જાણીતો ઢાંચો છે: ડિઝાઇન અંગ્રેજીમાં, વેચાણ અંગ્રેજીમાં, અને પછી, માગ ઊભી થાય એટલે, એક ભાષા-ફાઇલ ઉમેરાય. બટન બદલાય. મથાળાં બદલાય. અને પછી તમે ખરી સ્ક્રીન ખોલો તો તારીખનું સ્વરૂપ હજી અમેરિકન હોય, અડધા ભૂલસંદેશા અકબંધ હોય, અને જ્યાં ખરેખર નિર્ણય લેવાનો હોય એ એક જગ્યા બીજી ભાષામાં હોય.

આ વાત બીજા મોટા ભાગના ક્ષેત્રો કરતાં અહીં વધુ મહત્ત્વની છે, કારણ કે ફોન કોના હાથમાં છે એ જુદું છે.

ખરેખર નોંધ કોણ કરે છે

માલિક ઘણી વાર અંગ્રેજીમાં સહજ હોય છે. એંસી ટકા નોંધ કરનાર માણસ નથી હોતો. હાજરી પૂરતો સાઇટ મેનેજર, ટ્રક લેતો સુપરવાઇઝર, ડિલિવરી ચલણ ચકાસતો સ્ટોરકીપર: રેકોર્ડ આ લોકો પર ટકે છે, અને આ લોકો ગુજરાતીમાં ઝડપી, ચોક્કસ અને આત્મવિશ્વાસુ છે.

એમને એવી સ્ક્રીન આપો જે ઉપર ગુજરાતી હોય અને નિર્ણયની જગ્યાએ અંગ્રેજી, તો તમે દ્વિભાષી પ્રોડક્ટ નથી બનાવી. તમે ગુજરાતી પડ ચઢાવેલી અંગ્રેજી પ્રોડક્ટ બનાવી છે, જે પહેલાં ધીમે વપરાશે, પછી અનિચ્છાએ, પછી નહીં.

"સરખું" હોવાનો ખરો અર્થ

બે ભાષાને સરખી ગણવી એ અનુવાદ કરતાં મોંઘું પડે છે, અને એમાં નિર્ણયો પણ જુદા લેવા પડે છે:

• બંને ભાષાને એક જ ભૂમિકા માટે ખરો ટાઇપફેસ મળે, એક સારો ફોન્ટ અને એક ફોલબેક નહીં. લેટિન અને ગુજરાતી એવા ચહેરામાં ગોઠવાય છે જે સાથે એક જ વજને બેસે.
• લેઆઉટ બેમાંથી લાંબી લીટી માટે ડિઝાઇન થાય. ગુજરાતી ઘણી વાર લાંબું ચાલે છે, અને જે બટન અંગ્રેજીમાં બેસે ને ગુજરાતીમાં કપાય તે અંગ્રેજી-પ્રથમ પ્રોડક્ટ છે.
• આંકડા બંને ભાષામાં ભારતીય પદ્ધતિમાં જ રહે (લાખ અને કરોડ, અને 12,34,567 જેવું જૂથ), કારણ કે લિપિ ગમે તે હોય, ધંધો એ જ રીતે વિચારે છે.
• ભૂલો, ખાલી સ્થિતિ અને ખાતરીના સંદેશા મથાળાં જેટલી જ કાળજીથી અનુવાદાય. વાપરનાર પહેલેથી અવઢવમાં હોય એ જ ક્ષણો આ છે.
• ભાષા બદલવાની સગવડ બધે હાજર રહે અને યાદ રખાય, કારણ કે ઘર કે ઓફિસ ભાગ્યે જ આખેઆખાં એક જ ભાષાનાં હોય છે.

શબ્દભંડોળનો પ્રશ્ન

સૌથી અઘરો ભાગ વ્યાકરણ નથી; સાઇટ ખરેખર કયો શબ્દ વાપરે છે એ નક્કી કરવાનું છે. શુદ્ધ ગુજરાતીમાં "attendance" નો અનુવાદ છે, પણ સાઇટ કહે છે હાજરી. "contractor" નો પણ છે, પણ સાઇટ મિસ્ત્રી અને બિલ આપતા પેટા-કોન્ટ્રાક્ટર વચ્ચે ફરક પાડે છે. શુદ્ધ શબ્દ પસંદ કરો તો સોફ્ટવેર સાચું બને છે અને નકામું પણ.

એટલે શબ્દભંડોળ શબ્દકોશમાંથી નહીં, સાઇટ પરથી આવે છે, અને જ્યાં સાઇટ પર શબ્દ ખરેખર અંગ્રેજી જ હોય ત્યાં ગુજરાતી ઇન્ટરફેસમાં પણ એ અંગ્રેજી જ રહે છે, લોકો જેમ બોલે છે તેમ લિપ્યંતર થઈને. જ્યાં ધંધો શુદ્ધતાનો આગ્રહ રાખતો નથી ત્યાં પ્રોડક્ટ રાખે, તો એ પણ ન સાંભળવાનો જ એક પ્રકાર છે.

જે સોફ્ટવેર લોકો વાંચી નથી શકતા તે સરળ નથી હોતું. એ માત્ર ધીમું હોય છે, અને પછી છૂટી જાય છે.

આનું વળતર કેમ મળે છે

દ્વિભાષી-પ્રથમની દરેક દલીલ છેવટે એક જ વાત પર આવે છે: રેકોર્ડ એટલો જ સારો હોય જેટલી નોંધ, અને નોંધ એ કરે છે જે ગેટ પર ઊભો છે. જે કંઈ એને ધીમો કરે છે તે માલિકના આંકડાને જૂનો કરે છે.

ઇન્ટરફેસની ભાષા શિષ્ટાચાર નથી. એ જ ફરક છે: એવી સિસ્ટમ જે ભરાય છે, અને એવી સિસ્ટમ જે શનિવારે, યાદદાસ્તથી, ત્યાં હાજર ન હોય એવા માણસ પાસે ભરાય છે.