ટૂંકમાં
સાઇટ પર જ, ફોનમાં, સાઇટ મેનેજર જે ભાષામાં વિચારે છે તે ભાષામાં લેવાયેલી હાજરી એ બિલ્ડર કરી શકે તેવો સૌથી અસરકારક ફેરફાર છે, કારણ કે મજૂરી અને સાઇટવાર મજૂરી ખર્ચ બંને એમાંથી જ ગણાય છે.
બાંધકામનો ધંધો જે કંઈ નોંધે છે તેમાં હાજરી સૌથી વધુ વાર લેવાય છે અને એને સૌથી ઓછું માન મળે છે. દિવસમાં એક-બે વાર, પાંચ મિનિટમાં, ઊભાં ઊભાં, અને લેનાર સાઇટ મેનેજર એ જ વખતે ફોન પર જવાબ આપતો હોય છે અને સ્લેબ તરફ આંગળી ચીંધતો હોય છે.
અને ધંધાનો દરેક મજૂરી-આંકડો એની નીચે આવે છે. અઠવાડિક મજૂરી હાજરીમાંથી નીકળે છે. સાઇટવાર મજૂરી ખર્ચ હાજરીમાંથી નીકળે છે. પેટા-કોન્ટ્રાક્ટરનું બિલ વાજબી છે કે નહીં એ પણ હાજરીમાંથી નક્કી થાય છે. હાજરી આશરે હોય, તો ત્રણેય આશરે.
ખિસ્સાની ડાયરીમાં માહિતી કેમ ખોવાય છે
ડાયરીમાં કશો વાંધો નથી. માહિતી એની મુસાફરીમાં ખોવાય છે:
- સાઇટ પર લખાય છે, એવી ટૂંકાક્ષરીમાં જે લખનાર સિવાય કોઈ ઉકેલી ન શકે.
- અઠવાડિયું ખિસ્સામાં ફરે છે, ધૂળ અને એકાદ વરસાદમાંથી પસાર થઈને.
- ફોન પર બોલીને કહેવાય છે, અથવા શનિવારે ઓફિસે અપાય છે.
- જે હાજર નહોતો અને ધાબા વિશે પૂછી શકતો નથી એવો કોઈ એને શીટમાં ટાઇપ કરે છે.
- શુક્રવારે રોકડમાં ચૂકવાઈ ગયેલી મજૂરી સાથે એનો મેળ બેસાડાય છે.
દરેક પગલું એવી જગ્યા છે જ્યાં અડધો દિવસ આખો બની જાય, ગેરહાજર કડિયો હાજર થઈ જાય અને ઓવરટાઇમનો કલાક ગાયબ થઈ જાય. કોઈ જાણીજોઈને કરતું નથી. માહિતી પાંચ વારના ફેરબદલમાં ટકી જ શકતી નથી.
સારી હાજરીની નોંધમાં ખરેખર શું હોય
બહુ ઓછું, અને એ જ મુદ્દો છે. વીસ જણની ટોળીની એક દિવસની હાજરી નોંધતાં એક મિનિટથી ઓછો સમય લાગવો જોઈએ:
- કોણ હાજર છે: નામ ટાઇપ કરવાને બદલે વ્યક્તિદીઠ એક ટેપ.
- આખો દિવસ, અડધો દિવસ કે ઓવરટાઇમ: ત્રણ સ્થિતિ, છૂટી નોંધ નહીં.
- સાઇટ: મેનેજર એની પર જ ઊભો છે એટલે આપોઆપ ભરાયેલી.
- દર: યાદ રાખવાને બદલે મજૂરના રેકોર્ડમાંથી લેવાયેલો.
- કોણે અને ક્યારે નોંધ્યું: કોઈ પૂછે કે ન પૂછે, સચવાયેલું.
એમાંથી અઠવાડિયાની મજૂરીનો સરવાળો જાતે થાય છે, અને એ સાઇટના ખર્ચમાં મજૂરીની લીટી પણ. બેમાંથી એકેય કોઈએ તૈયાર કરવાનું રહેતું નથી.
બીજો અડધો ભાગ: ચુકવણી
ચુકવણી વગરની હાજરી અડધો રેકોર્ડ છે. અમે જેટલા ઝઘડા સાંભળ્યા છે તે કોણે કામ કર્યું એના નહોતા, કેટલા કામ સામે કેટલું અને ક્યારે ચૂકવાયું એના હતા. મજૂરીની ચુકવણી જે દિવસો સામે થાય છે તે જ દિવસો સાથે નોંધાવી જોઈએ, જેથી મજૂરદીઠ કે ટોળીદીઠ બાકી રકમ દલીલ નહીં, હકીકત બને.
એનાથી આખા ધંધાનું સૌથી સામાન્ય ઘર્ષણ પણ મટે છે: શુક્રવારની સાંજની એ વાતચીત, જેમાં મિસ્ત્રી કહે છે કે બે દિવસના પૈસા બાકી છે અને ચકાસવા માટે બે યાદદાસ્ત સિવાય કોઈની પાસે કશું નથી.
હાજરી લેવી સૌથી સસ્તી છે અને ખોટી પડે તો સૌથી મોંઘી.
ભાષા વિશે એક વાત
હાજરી લેનાર માણસ ઘણી વાર અંગ્રેજીમાં સૌથી ઓછો સહજ હોય છે. સ્ક્રીન બીજી ભાષામાં નિર્ણય માગે, તો નોંધ દિવસના અંત સુધી ઠેલાય છે, અને એ ઠેલાવું જ રેકોર્ડને પુનર્રચના બનાવી દે છે. હાજરી સાઇટ મેનેજર જે ભાષામાં વિચારે છે તે જ ભાષામાં હોવી જોઈએ: અમે જે સાઇટ સાથે કામ કરીએ છીએ તેમાં મોટા ભાગે એટલે આખેઆખું ગુજરાતી, બટનના અધૂરા અનુવાદ તરીકે નહીં.
સાઈટ ગ્રીડ સાઇટ, વેચાણ, ખરીદી, મજૂરી અને પૈસા એક જ જગ્યાએ રાખે છે, અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં.