ટૂંકમાં
સાઇટવાર નફો ત્યારે જ સાચો આંકડો બને છે જ્યારે આવતો-જતો દરેક રૂપિયો નોંધાય એ જ ક્ષણે એની સાથે સાઇટનું નામ જોડાય; વરસના અંતે ખર્ચ વહેંચવાથી આંકડો નહીં, અંદાજ જ મળે છે.
બિલ્ડરને પૂછો કે તમારી કઈ સાઇટ સૌથી વધુ નફો આપે છે, જવાબ તરત મળશે. પણ કેવી રીતે ખબર પડી એ પૂછો તો વાર લાગશે, કારણ કે એ જવાબ સામાન્ય રીતે જે સહેલાઈથી દેખાય છે તેમાંથી બનેલો હોય છે: વેચાણનો ભાવ, જમીનની કિંમત, અને કેટલું ખર્ચાયું તેનો આશરો.
જે બાકી રહી જાય છે તે છે ઓફિસેથી કેન્દ્રીય રીતે ચૂકવાયેલું બધું. અને બાંધકામમાં મોટા ભાગનું એ જ હોય છે.
હિસાબમાંથી ચૂપચાપ નીકળી જતું શું છે
સરવાળો પછીથી કરો ત્યારે આ ખર્ચ ભાગ્યે જ કોઈ ચોક્કસ સાઇટ સુધી પાછા પહોંચે છે:
- બે પ્રોજેક્ટ માટે એકસાથે લીધેલો માલ, જે ત્રણ ટ્રકમાં જે ગેટ પર પહેલી જરૂર પડી ત્યાં ઠલવાયો.
- એક જ પખવાડિયામાં અગિયાર દિવસ એક સાઇટે અને ચાર દિવસ બીજી સાઇટે કામ કરેલી કડિયાની ટોળી.
- એક વાર બુક કરેલું મશીન, જે બીજી નોંધ વગર સાઇટ બદલતું રહ્યું.
- એક પ્રોજેક્ટ સામે ઉપાડેલા પૈસાનું વ્યાજ, જે પૈસા બીજી સાઇટ ચાલુ રાખવા વપરાયા.
- ઓફિસેથી ચૂકવાયેલી દલાલી, જે ખરેખર ચોક્કસ સાઇટના ચોક્કસ યુનિટના બુકિંગની છે.
આમાંનું દરેક એટલું નાનું છે કે જવા દેવાય, અને એટલું સામાન્ય છે કે દર અઠવાડિયે થાય. બધું ભેગું થાય ત્યારે એ જ ફરક હોય છે: તમે માનો છો કે સાઇટે અગિયાર ટકા આપ્યા, અને સાઇટે ચાર આપ્યા હોય છે.
સાઇટદીઠ ત્રણ આંકડા, રોજેરોજ
તમારે કોસ્ટ-એકાઉન્ટિંગ વિભાગની જરૂર નથી. તમારે સાઇટદીઠ ત્રણ ચાલુ આંકડા જોઈએ, અને એ જાતે અપડેટ થવા જોઈએ:
- કમિટેડ એટલે તમને જેનું વચન મળ્યું છે તે: બુકિંગની કિંમત, નક્કી થયેલી વેચાણ રકમ, ભાડાકરાર. હજી રોકડ નહીં, પણ અંદાજ પણ નહીં.
- મળેલું એટલે એ વચનો સામે ખરેખર જે આવ્યું. કમિટેડ અને આ વચ્ચેનો ફરક એટલે લેવાની બાકી રકમ, અને મોટા ભાગના બિલ્ડર આ જ આંકડો ઓછો આંકે છે.
- ખર્ચ એટલે સાઇટ સાથે જોડાયેલી દરેક ચુકવણી: માલ, મજૂરી, પેટા-કોન્ટ્રાક્ટર, મશીનરી, દલાલી, સરકારી.
પછી નફો કોઈ પ્રોજેક્ટ નથી રહેતો, બાદબાકી બની જાય છે. અને આ ત્રણેય પહેલેથી પડેલી નોંધોનો સરવાળો હોવાથી, તમારે જોવું હોય ત્યારે કોઈએ કશું તૈયાર કરવું પડતું નથી.
એક અઘરો કિસ્સો: ખરેખર વહેંચાયેલો ખર્ચ
કેટલોક ખર્ચ ખરેખર વહેંચાયેલો હોય છે: ઓફિસ, હિસાબનીશ, બધે ફરતું સાઇટનું વાહન. ચોપડો પૂરો દેખાય એ માટે એને કોઈ સાઇટ પર ઠોકી ન બેસાડો. એને કંપનીનો ઓવરહેડ રાખો અને સાઇટવાર નફાને ઓવરહેડ પહેલાંનો નફો ગણો. એ જ આંકડો તમને જોઈએ છે જ્યારે એવી જ શરતે બીજો પ્રોજેક્ટ લેવો કે નહીં તે નક્કી કરવાનું હોય.
પણ જે ખર્ચ સ્પષ્ટપણે કોઈનો છે તે ઓવરહેડમાં ન જવો જોઈએ: શ્રીજી રેસિડન્સી ગયેલી એંસી થેલી સિમેન્ટ શ્રીજી રેસિડન્સીની જ છે, ભલે બિલ બે સાઇટનું ભેગું હોય. બિલ નોંધતી વખતે જ વહેંચી નાખો. પંદર સેકન્ડ લાગે છે, અને આખો ફરક એ જ છે.
સાઇટના નામ વગર બહાર જતો દરેક રૂપિયો વરસના અંતે એવો રૂપિયો બની જાય છે જેની સામે તમે દલીલ કરી શકતા નથી.
આંકડો સાચો થાય પછી શું બદલાય છે
બે નિર્ણય લગભગ તરત સુધરે છે. પહેલો ભાવનો: જે સાઇટનું ખરું માર્જિન તમે માનતા હતા તેના કરતાં પાતળું હતું, તેનો ભાવ ફરી દોહરાવવાનું બંધ થાય છે. બીજો ભંડોળનો: પૈસા હવે જે પ્રોજેક્ટ સૌથી મોટેથી માગે છે તેમાં નહીં, જે પાછા આપે છે તેમાં જવા લાગે છે.
આમાંના એકેય માટે વરસના અંતના રિપોર્ટની જરૂર નથી. જરૂર છે એવા આંકડાની જે તમે મંગળવારે જોઈ શકો.
સાઈટ ગ્રીડ સાઇટ, વેચાણ, ખરીદી, મજૂરી અને પૈસા એક જ જગ્યાએ રાખે છે, અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં.